 |
Ο Άγιος Νικόλαος Πρασιάς
απο την Δυτική πλευρά του |
Χρόνια πολλά στους εορτάζοντες
Σήμερα 6 Δεκεμβρίου,γιορτάζουμε την ημέρα μνήμης του Αγίου Νικολάου.
Σε μια σύντομη βόλτα μας θα σας μεταφέρουμε στην ιδιαίτερη πατρίδα μας,την Πρασιά,και στον παλιό ναό του Αγίου Νικολάου.
Ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου βρίσκεται στον κεντρικό συνοικισμό της Πρασιάς,το Κυπαρίσσι.
Ο ναός αυτός διέσωζε το 1987 το μεγαλύτερο εικονογραφικό διάκοσμο απ’ όλους τους ναούς του χωριού μας. Με πρόσφατο Προεδρικό διάταγμα ΦΕΚ 219, τχ. 2 (23-1997), χαρακτηρίστηκε διατηρητέο χριστιανικό μνημείο.
Ιερό Βήμα. Στην Κόγχη του Ιερού Βήματος η Θεοτόκος ως Πλατυτέρα των Ουρανών εικονίζεται με ανοιχτά τα χέρια σε στάση 4/4 και το βλέμμα της κλίνει ελαφρά προς τα δεξιά, φέρει επιγραφή με τον τίτλο «Π ΠΛΑΤΥΤΕΡΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ» και περιστοιχίζεται δεξιά και αριστερά της από έναν άγγελο. Ο Χριστός βρίσκεται στην αγκαλιά της μητέρας του, ευλογεί και με τα δυο του χέρια και φέρει φωτοστέφανο με τα αρχικά «Ο ΩΝ», τα οποία είναι ευδιάκριτα. Το φόντο της παράστασης είναι γαλάζιο από τους βραχίονες της Θεοτόκου και πάνω, ενώ έχει ανοιχτόχρωμη καφέ απόδοση χαμηλότερα.
Στο δεύτερο διάζωμα της Κόγχης του Ιερού εικονίζονται πέντε προφήτες σε αντίστοιχα κυκλικά πλαίσια. Από αριστερά είναι: 1) Ο Ααρών, 2) ο Μωύ- σής, 3) ο Ζαχαρίας, 4) ο Δανιήλ και 5) ο Πσαΐας. Στο τρίτο προς τα κάτω διάζωμα εικονίζεται η παράδοση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας σε δύο παραστάσεις. Στην πρώτη ως Μετάδοση του Σώματος και στη δεύτερη ως Μετάληψη του Αίματος του Κυρίου.
Ο Χριστός είναι και στις δυο παραστάσεις το κυρίαρχο πρόσωπο. Στην πρώτη παράσταση η επιγραφή είναι: «Τούτό έστι το σώμα μου το ύπέρ ύμών κλώμενον είς αφεσιν άμαρτιών», ενώ στη δεύτερη: «Τούτό έστι το αίμα μου το ύπέρ ύμών έκχυνόμενον...».
Στο τελευταίο (χαμηλότερο) διάζωμα της κόγχης του Ιερού Βήματος πα- ριστάνονται τέσσερις μορφές ιεραρχών της Εκκλησίας σε φυσικό σχεδόν μέγεθος. Από αριστερά 1) ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, 2) ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, 3) ο Μέγας Βασίλειος και 4) πιθανόν ο άγιος Νικόλαος. Στην Κόγχη της Πρόθεσης βρίσκεται μορφή γονατισμένη σε στάση δεήσε- ως και δίπλα της η επιγραφή: «Νικολάου ίερέως, πρεσβυτέρα Άρχόντω, μοναχού., ίερομονάχου..., Γεωργίου.». Δεξιά από την Κόγχη του Ιερού και ψηλότερα διακρίνεται δυσδιάκριτα κάποιο πρόσωπο. Ίσως είναι ο Χριστός και φέρει φθαρμένη επιγραφή με τα γράμματα: «[Γ] Η [Σ] ΚΑΙ [ΟΥ]ΡΑΝΩΝ».
 |
| ΗΘεοτόκος ως Πλατυτέρα των Ουρανών |
Στην Κόγχη του Διακονικού παριστάνεται η Μεταμόρφωση του Κυρίου. Ο Χριστός βρίσκεται σε όρθια στάση 4/4, με μεγάλα φτερά αγγέλου σε γαλάζιο χρώμα που ξεκινούν από το ύψος των ώμων και καταλήγουν στους αστραγάλους. Στο κεφάλι του φέρει φωτοστέφανο σε χρυσαφένια απόχρωση και τα αρχικά του: IC XC Ο ΩΝ. Στην κορυφή της παράστασης ο τίτλος: «Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ». Δεξιότερα από την Κόγχη του Διακονικού βρίσκονται ολόσωμες μορφές ιεραρχών σε φυσικό σχεδόν μέγεθος. 1) ο άγιος Σπυρίδων Τριμυθούντος ο θαυματουργός, 2) ο άγιος Νικόλαος ο θαυματουργός, 3) ο άγιος Γρηγόριος (μάλλον ο Νύσσης).Τέμπλο. Στην κορυφή του Τέμπλου στο μέσον υψώνεται σχεδόν κατεστραμένος ξύλινος Σταυρός, στην αριστερή οριζόντια κεραία του διακρίνεται λιοντάρι ενώ στη δεξιά οριζόντια κεραία άγγελος. Στο κάτω άκρο του Σταυρού αριστερά καθώς βλέπουμε και επί του Τέμπλου παριστάνεται ο αγαπημένος μαθητής του Κυρίου, δηλαδή ο Ιωάννης ο Θεολόγος, ενώ από την άλλη πλευρά του Σταυρού η μητέρα του Κυρίου.
Στο πρώτο, ξεκινώντας από ψηλά, διάζωμα του Τέμπλου στο μέσον, δεσπόζει η γνωστή παράσταση της «Δεήσεως» με το Χριστό ένθρονο τον Πρόδρομο στα αριστερά του καθώς βλέπουμε και τη Θεοτόκο στα δεξιά του στο ίδιο επίπεδο με τον Ιησού και όχι λίγο πιο πίσω όπως απεικονίζονται στον Άγιο Δημήτριο Βασιλεσίου. Δεξιά και αριστερά από την εικόνα της Δεήσεως στο πρώτο διάζωμα παριστάνονται κορυφαία γεγονότα από τη ζωή του Ιησού και της Θεοτόκου. Από αριστερά βρίσκονται οι παραστάσεις: 1) η Βάπτιση,
η Υπαπαντή, 3) η Μεταμόρφωση, 4) η Έγερση του Άαζάρου, 5) η Κυριακή των Βαΐων, 6) ο Μυστικός Δείπνος, 7) η Σταύρωση και 8) ο Ενταφιασμός του Κυρίου. Δεξιά από την εικόνα της Δεήσεως οι παραστάσεις: 1) η Ανάσταση του Χριστού, 2) η Ψηλάφηση του Θωμά, 3) η Πεντηκοστή, 4) η Ανάληψη, 5)η Πεντηκοστή 6) Τα Εισόδια της Θεοτόκου, 7) η Κοίμηση της Θεοτόκου. Στο δεύτερο διάζωμα του Τέμπλου εικονίζονται συνολικά 16 πρόσωπα.
Είναι 15 προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης και στο μέσον το ένατο κατά σειρά πρόσωπο η Θεοτόκος. Από αριστερά προς τα δεξιά καθώς κοιτάζουμε τα πρόσωπα είναι τα ακόλουθα: 1) δυσδιάκριτο, 2) Αμώς, 3) Ζαχαρίας, 4) Ιεζεκιήλ, 5) Ιερεμίας, 6) Γεδεών, 7) Δαυΐδ, 8) (πιθανόν) Σολομών, 9) Θεοτόκος, 10) Μωϋσής,
- Ησαΐας, 12) Ααρών, 13) Δανιήλ, 14) Ιωνάς, 15) δυσδιάκριτο, 16) δυσδιάκριτο. Π Θεοτόκος δηλαδή σ’αυτή την παράσταση βρίσκεται ακριβώς πάνω από την Ωραία Πύλη.
Στο τελευταίο, το κατώτερο, διάζωμα του Τέμπλου δεξιά και αριστερά από την Ωραία Πύλη βρίσκονται τέσσερις φορητές εικόνες. Από αριστερά η πρώτη παριστάνει φυσικά τον άγιο Νικόλαο σε στάση 4/4, από τη μέση και πάνω. Δίπλα του η εικόνα της Θεοτόκου, η οποία κρατεί το Χριστό σε παιδική ηλικία στην αγκαλιά της, βρίσκεται σε στάση 3/4 με το δ.χ. δείχνει προς τον Κύριο και φέρει τον τίτλο «'Π 'Οδηγήτρια». Ο Χριστός δεξιά από την Ωραία Πύλη παριστάνεται σε στάση 4/4 από τη μέση και πάνω. Είναι ο γνωστός τύπος του ανθρώπου της μέσης Ανατολής, με τα καστανόμαυρα μαλλιά και γέ- νεια. Με το δ.χ. μάλλον ευλογεί, ενώ με το α.χ. κρατεί Ευαγγέλιο. Π τέταρτη τέλος εικόνα παριστάνει όρθιο τον Πρόδρομο. Ο προφήτης της ερήμου βρίσκεται μπροστά από τον ποταμό Ιορδάνη, ο οποίος διακρίνεται με μπλε απόχρωση, τα πόδια του ακουμπούν στο έδαφος και πίσω του αμφίπλευρα διακρίνεται τοπίο με φυτικό διάκοσμο. Με το δ.χ. κρατεί σκεύος επί του οποίου φέρεται η αποκοπείσα κεφαλή του, ενώ με το α.χ. κρατεί ανοικτό ειλητάριο με τη γνωστή φράση: «Μετανοείτε ήγικε γάρ ή βασιλεία τών ούρανών».
Κυρίως Ναός. Σε κάθε πλευρά του νότιου, του δυτικού και του βόρειου τοίχου υπάρχουν τρία διαζώματα. Π παρουσίαση θα γίνει πρώτα για το νότιο τοίχο και για τα τρία διαζώματα και στη συνέχεια στο δυτικό και στο βόρειο τοίχο κατά τον ίδιο φυσικά τρόπο.
 |
| Παραστάσεις απο την κόγχη του Ιερού Βήματος |
Α. Νότιος Τοίχος: Στο ψηλότερο διάζωμα πρέπει να υπήρχαν αρχικά έξι παραστάσεις 1) δυσδιάκριτη, 2) η Μεταμόρφωση 3) η Κυριακή των Βαΐων, 4) ο Μυστικός Δείπνος, 5) δυσδιάκριτη, 6) Ίσως η Α' Οικουμενική σύνοδος. Στο μεσαίο διάζωμα υπήρχαν αρχικά 21 παραστάσεις μέσα σε αντίστοιχα κυκλικά πλαίσια. Π κατάσταση το 1987 ήταν η εξής (η παρουσίαση γίνεται πάντα από αριστερά προς τα δεξιά καθώς παρατηρούμε τις παραστάσεις). 1) ο άγιος Ιωακείμ, 2) η αγία Άννα, 3) ο άγιος Ζαχαρίας, 4) η αγία Ελισάβετ, 5) ο άγιοςΒάκχος, 6) ο άγιος Σέργιος, 7) ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, 8) γυναικεία μορφή, 9) ανδρική μορφή, 10) ανδρική μορφή, 11) ο άγιος Τρύφων, 12) ο άγιος Ερμόλαος, 13) ο άγιος Κοσμάς, 14) ο άγιος Δαμιανός, 15) ανδρική μορφή, 16) ο άγιος Αλέξιος (μάλλον ο φίλος του Θεού), 17) ο άγιος Ιωάννης της Κλίμα- κος, 18) ανδρική μορφή, 19) ανδρική μορφή, 20) ανδρική μορφή, 21) ανδρική μορφή. Στο χαμηλότερο διάζωμα του νότιου τοίχου υπήρχαν αρχικά 18 παραστάσεις. Το 1987 σώζονταν οι παρακάτω: 1) ο απόστολος Πέτρος, 2) ο απ. Παύλος, 3) ο άγιος Ανδρέας, 4) ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, 5) δυσδιάκριτη, 6) άγνωστος, 7) ο άγιος Αντώνιος, 8) ο άγιος [δυσδιάκριτο], 9) ο άγιος Σεβαστιανός, 10) δυσδιάκριτος, 11) ο άγιος Αθανάσιος (μάλλον) ο Αθωνίτης, 12) δυσδιάκριτος, 13) ο άγιος Παχώμιος, 14) ο άγιος Ονούφριος, 15) η αγία Αναστασία, 16) η αγία Ειρήνη, 17) άγνωστη μορφή η οποία κρατεί δισκοπότηρο.
Β. Δυτικός τοίχος. Στο πρώτο διάζωμα διακρίνονται 5 παραστάσεις: 1) η Γέννηση της Θεοτόκου, 2) η Μετάσταση της Θεοτόκου, 3) τα Εισόδια της Θεοτόκου, 4) δυσδιάκριτη, 5) δυσδιάκριτη. Στο δεύτερο διάζωμα υπήρχαν 6 παραστάσεις: 1) η αγία [,..]ξία, 2) η αγία Θεοδώρα, 3) η Σαμαρείτισσα, 4) η αγία Ευθυμία, 5) δυσδιάκριτη 6) η αγία Ναταλία. Στο κατώτερο διάζωμα 4 παραστάσεις: 1) ο αρχάγγελος Μιχαήλ, 2) η Κοίμηση της Θεοτόκου, 3) ο αρχάγγελος Γαβριήλ, 4) ο άγιος Προκόπιος.
Γ. Βόρειος τοίχος. Στο πρώτο διάζωμα υπήρχαν 14 παραστάσεις: 1) το Μαρτύριο του αγίου Δημητρίου, 2) η Ύψωσις του Τιμίου Σταυρού, 3) δυσδιάκριτη, 4) ο εν Κανά Γάμος, 5) δυσδιάκριτη, 6) δυσδιάκριτη, 7) η θεραπεία του τυφλού, 8) [η φανέρωση του Ιησού στους μαθητές του μετά την Ανάσταση], 9) το φίλημα του προδότη Ιούδα, 10) ο Ιησούς ενώπιον του Άννα και του Καϊάφα, 11) ο εμπαιγμός του Ιησού, 12) η μαστίγωση του Ιησού, 13) ο Ιησούς ενώπιον του Πιλάτου, 14) η πορεία προς τον Γολγοθά.
Στο μεσαίο διάζωμα βρίσκονταν 23 παραστάσεις: 1) ο άγιος Ανδριανός, 2) η αγία Μακρίνα, 3) δυσδιάκριτη, 4) δυσδιάκριτη, 5) δυσδιάκριτη, 6) δυσδιάκριτη [νεαρός άγιος], 7) ο άγιος Μάμας, 8) ο άγιος Ορέστης, 9) ο άγιος [Μαρδα...], 10) δυσδιάκριτη [νεαρός άγιος], 11) ο άγιος Ευστράτιος, 12) ο άγιος Αυξέντιος, 13) ο προφήτης Δανιήλ, 14) δυσδιάκριτη, 15) δυσδιάκριτη [νεαρός άγιος], 16) δυσδιάκριτη, 17) δυσδιάκριτη, 18) δυσδιάκριτη [νεαρός άγιος], 19) δυσδιάκριτη, 20) δυσδιάκριτη, 21) δυσδιάκριτη, 21) δυσδιάκριτη, 22) δυσδιάκριτη, 23) δυσδιάκριτη.
Στο κάτω διάζωμα βρίσκονταν 19 παραστάσεις: 1) ο άγιος Αρτέμιος, 2) ο άγιος Κωνσταντίνος, 3) η αγία Ελένη, 4) δυσδιάκριτη [η αγία.], 5) δυσδιά-
 |
| Ο εμπαιγμός του Ιησού |
κριτή [ο άγιος, η ο Αυτοκράτωρ Ιουστινιανός], 6) δυσδιάκριτη [η αγία. η η Αυτοκράτειρα Θεοδώρα], 7) η αγία Βαρβάρα, 8) ο άγιος Νικόλαος ο Νέος, 9) δυσδιάκριτη [ο άγιος. ιανός], 10) δυσδιάκριτη, 11) ο άγιος Παντελεήμων, 12) ο άγιος Μερκούριος, 13) ο άγιος Ευστάθιος, 14) ο άγιος Βίκτωρ, 15) ο άγιος Μηνάς, 16) οι άγιοι Θεόδωροι, 17) ο άγιος Δημήτριος, 18) ο άγιος Γεώργιος, 19) ο άγιος Νικόλαος πιθανόν με [κτητορική] (;) επιγραφή.Ταβάνι τον Ναού. Στο κέντρο του παριστάνεται ο Χριστός από τη μέση και πάνω ως Παντοκράτορας με τα χαρακτηριστικά του Βυζαντινού τύπου της Μακεδονικής Σχολής. Με το α.χ. κρατεί Ευαγγέλιο και με το δ.χ. μάλλον ευλογεί. Από την αρχική παράσταση σωζόταν το 1987 μόνο μέρος του καρπού του α.χ. και μέρος του Ευαγγελίου. Η παράσταση βρίσκεται μέσα σε δίσκο σχήματος αυγού και φέρει εξωτερικά επιγραφή δυσδιάκριτη: «. έκφυγεΐν τάς βα- σάνους.ετους ΒΧΖΙ.» (πιθανόν ΑΧΝΒ ή ΖΡΝΒ) δηλαδή 1652 ή 7152 = 1644. Ο δίσκος αυτός περιβάλλεται από 20 συνολικά πρόσωπα του αγγελικού κόσμου. Επιγραφές σε έξι σημεία του εξωτερικού μέρους δηλώνουν τα παρι- στάμενα πρόσωπα. Η παράσταση συμπληρώνεται με την απεικόνιση στις τέσσερις γωνίες των συμβόλων των τεσσάρων Ευαγγελιστών. Ο καλλιτέχνης της παράστασης αυτής καθώς και του ξυλόγλυπτου Σταυρού του Τέμπλου πρέπει, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μας, να ιστόρησε τα αντίστοιχα έργα και στον Αγιο Δημήτριο Βασιλεσίου.
Τα κείμενα και οι φωτογραφίες είναι του Βασίλη Γ. Χαλαστάνη απο το βιβλίο του "Πρασιά Ευρυτανίας Ά Μέρος"2005
